саран
чулуу |
.
Саран чулуу
Дэлхийн гадаргын чулуулгын ихээхэн хэсгийг бvрдvvлэгч хээрийн жоншны /feldspar/ бvлгийн чулуун дотроос саран чулуу эрдэнийн чулууны ангилалд багтдаг. Хээрийн жонш нь натрий–кальцийн, калий–натрийн, калий–барийн гэж ангилна. Хээрийн жонш нь шилэн гялгатай, 6.0-6.5-ийн хатуулагтай байна. Санидин нь єнгєгvй, тунгалаг байх ба ортоклаз нь цагаан, янз бvрийн туяатай шар, саарал ягаан, тунгалаг хvрэн, ногоон, заримдаа махан улаан єнгєтэй байдаг. Тунгалаг бvдэгдvv ортоклазыг адуляр гэнэ. Микролин буюу бичгийн боржин нь цагаан, саарал, шар, ягаан єнгєтэй байна. Ногоон, цэнхэр-ногоон микроклиныг амазонит гэнэ. Амазонитийг гоёл чимэглэлээс гадна барилгад засч єнгєлєн єргєн хэрэглэнэ. Амазонит нь цєєхєн оронд АНУ, ОХУ зэрэгт байх ба харин манай Тєв, Хэнтий, Булган зэрэг аймгийн нутагт бий. Тєв аймгийн Авдрантын амазонитийг нилээд хэдэн жил олборлож Улаанбаатарын барилгад ашиглаж ирэв.
Калийн хээрийн жонш болох саран чулуу буюу сувдан жонш нь тунгалаг, бvдэгдvv єнгєтэй байх ба гэрэлд гvйлгэн цэнхэр, цэнхэр-саарал туяа цацруулна. Цэнхэр цагаан туяа цацруулдаг адулярыг саран чулуунд хамааруулдаг. Мєн дотроо одтой, муурын нvд шиг гvйлгэнэдэг саран чулуу Энэтхэгт бий. Саран чулууг гоёл чимэглэлээс гадна нарийн керамик эдлэл хийх тvvхий эд богон ашигладаг. Сайн чанарын ортоклазан саран чулуу Мьянма, Шриланк, ОХУ, Канад, Казахстан, Норвегт байдаг. ОХУ–ын Колийн хагас арал хавьд байдаг саран чулууг беломорит хэмээн нэрлэдэг ажээ.
Сvvлийн жилvvдэд цэнхэрдvv єнгийн сайн чанарын саран чулуу ховор болсон бєгєєд энэ нь тvvний vнэд ихээр нєлєєлєх болов. Энэтхэгээс голдуу гаралтай ногоон, хvрэн, шаргал, утаат, хар, улаавтар чулуунууд худалдаанд их vзэгддэг.
Саран чулууны «адуляраци» хэмээн нэрлэгдэх болсон гэрэл цацруулах vзэгдлийн
шалтгаан нь чулууны дотоод бvтэцтэй холбоотой, туссан гэрэл нь чулууны дотор
хугаран сарнидаг байна. Єєр чулуунд байхгvй ховор шинж чанартай боловч тvvнд
нэг сул тал бий нь тvvний харьцангуй бага /6.0/ хатуулагт оршино.
