сувд |
.
Сувд
Эрт балар цагын зэрлэг хvн хvнс хоолоо хєєцєлдєн явсаар далайн хясааг нээж
vзэн мєнгєлєг єнгєєр гялалзах vзэсгэлэнт сувдыг анх нээсэн биз ээ. Сувд
нь тэр цагаас єнєєг хvртэл vнэт эдлэлийн дунд онцгой байр суурийг ямагт
эзэлсээр ирсэн билээ. Тэрээр тийм ч урт настай биш, эдэлгээ даадаггvй боловч
тvvний гайхамшигийг шагшин магтсаар ирсэн тєдийгvй ховор том сувднууд аль
vед ч маш vнэд хvрсээр ирсэн. Сувдыг амьд организм бий болгодог тул чулууны
тєрєлд оруулах нь буруу мэт боловч vнэт эрдэнийн чулууны ангилалд ямагт
эхний байруудад орсоор ирсэн юм. Тэрээр бєєрєнхий , єндєг, тал дугуй, товч,
дусал гэх мэт /Цилиндр хэлбэртэй 450 каратын том сувд нэг vе Хоупын цуглуулганд
байсан/ хэлбэртэй байдаг. Сувд нь ягаан, цэнхэр, алтлаг зэрэг туяатай цагаан,
шар, цэнхэр, ягаан, улаан, саарал, хvрэн зэрэг єнгєтэй нилээн тод гялгатай
байна.
Сувдаар ээмэг, бєгж, бугуйвч, даруулганы шигтгээ, зvvсгэл зэрэг гоёл, бэлэг
дурсгалын зvйлд хэрэглэнэ. Монголчууд ч ихэд эрхэмлэн гоёлд хэрэглэдэг.
Сувд нь 3.5-4 хатуулагтай тул маш болгоомжтой арчилгааг шаардана. Сувдан
шигтгээтэй бєгжтэй бол гараа угаахдаа хvртэл тайлж байх шаардлагатай, єєрийнхєє
єнгийг нэг л алдчихвал дахин сэргээж бараг болдоггvй. Чулуунаас ялгаатай
нь тvvнийг єнгєлдєггvй бєгєєд, ер нь бол хамгийн гамтай хэрэглэлээ ч гэсэн
150 жилийн эдэлгээг даахгvй. Энэ нь органик гаралтай бодис болох конхиолины
задралаас шалтгаалж байгаа хэрэг юм. 200 жилийн настай сувд хар єнгєтэй
болж хувирах ба таних ч аргагvй болдог. Эртний оршуулганаас олдсон сувд
нь гар хvрэнгvvт л vйрч нунтаг болчихдог бол vнэт чулууны /жишээ нь: анар/
хувьд олон зуун жилийн турш єєрчлєгдєлгvй vе дамжин ирдэг.
Эрт дээр vеэс персидийн булан, Цейлоны баруун хойд эргийн мaнаарын булангаас
сувдыг олборлосоор ирсэн ба сувд ихтэй газарт Улаан тэнгис, Австрал, Полинез,
Микронез, Япон, Венесуэл, Мексик, Панам, Полинез, Микронез, Япон, Венесуэл,
Мексик, Панам, КалифорПолинез, Микронез, Япон, Венесуэл, Мексик, Панам,
Калифорны булан, Англи, Ирланд, Франц, Герман, Австри, АНУ–ын цэнгэг ус,
Бразилийн амазонк зэрэг олон газрууд орно.
Таримал сувд
Бvр 13-р зууны vед хятадууд цэнгэг усны хясаан дотор орчихсон гадны биетvvд яваандаа танан бvрхvvлтэй болчихдогийг анзаарчээ. Хясааны хавтсыг бага зэрэг нээн хулсан гуурсыг ашиглан сонгосон зvйлээ хийчихдэг байв. Хясааг буцаан усанд нь тавьж хэдэн сар, жилээр орхидог байна. Энэ урлаг хятадад долоон зууны турш vргэлжилжээ. Янз бvрийн жижиг зvйлсийг байрлуулдаг байснаас нэг vе жижигхэн буддагийн дvрсийг ч хийдэг байв. 19-р зууны эцсээр япончууд олон зуун жилийн тvvхтэй сувд vржvvлэх энэ аргыг хятадуудаас євлєн авч 1890 оны vед бvхэл бvтэн vйлдвэрлэлийн салбар болтол нь хєгжvvлж чаджээ. Хясаан дотор жижигхэн танан бємбєлгийг хийн тvvнийг буцаан далайн усанд нь тавина. Танан бvрхvvлтэй болох хурд, хугацаа нь янз бvр л байна. Ингэж гаргаж авсан сувд нь зєвхєн нэг талаасаа танан бvрхvvлтэй болдог байжээ. Олон тооны туршилт судалгааны дvнд «таримал сувд» / cultured pearls/ хэмээн нэрлэгдэх болсон сувдыг гаргаж авчээ. Хясааны зєєлєн эд бvрхvvлээс нэг хэсгийг зvсэн авч, тvvндээ жижиг танан vрлээ ороон єєр хясааны мєн зєєлєн эдийг зvсэн дунд нь байрлуулна. Ингээд сувдтай хясаагаа хєвєгч хэрэгсэлтэй холбон далайн усанд тавина. Холбогдсон нэг хэсэгт 80000 хvртэл хясаанууд байрлуулдаг байв. Хясаануудыг хоолтой байлгахын тулд эдгээрийгээ моторт завиар чирэн байн байн байрлалыг єєрчилнє. Ингээд 7 жилийн хугацаанд 0.625мм зузаантай танан бvрхvvлтэй болдог байна. Нєхцєл нь тохирсон vед хагалгаа хийгдсэн хясаануудын 25 хvртэлх хувьд нь л сувд ургадаг байв. Сайн чанарын сувд бас л цєєн гарч ирнэ. Олон жилийн сvvлд hiriopsis schlegeli хэмээх цэнгэг усны хясаанд сувд vржvvлэх болжээ. 1956 оноос Австралид сувд vржvvлж их амжилтанд хvрсэн байна. Манай улсын хувьд нилээн хэдэн жилийн ємнє туршлагын журмаар сувд vржvvлэн зарим амжилтанд хvрсэн тухай мэдээлж байв.
